Từ cách chọn nguyên liệu, chế biến đến câu chuyện gắn với từng món, ẩm thực Tết vùng cao không chỉ để thưởng thức mà còn là cách người dân gửi gắm ước vọng về một năm mới đủ đầy, ấm no.

Bánh chưng gù

Khác với bánh chưng vuông truyền thống, bánh chưng gù của đồng bào Tày, Nùng có hình dáng dài, hơi cong như chiếc lưng gù. Bánh được gói bằng lá dong rừng, nhân đậu xanh và thịt lợn bản, mang hương vị mộc mạc, dẻo thơm. Với người vùng cao, bánh chưng gù không chỉ là món ăn ngày Tết mà còn tượng trưng cho sự gắn kết, đủ đầy của gia đình.

Xôi ngũ sắc

Xôi ngũ sắc là món ăn không thể thiếu trong dịp Tết của nhiều dân tộc vùng cao như Tày, Nùng, Thái. Năm màu xôi (đỏ, vàng, tím, xanh, trắng) được tạo từ các loại lá rừng tự nhiên, tượng trưng cho ngũ hành và ước vọng về cuộc sống hài hòa, may mắn. Xôi dẻo, thơm, thường được dùng trong lễ cúng tổ tiên và các nghi lễ đầu năm.

Thịt gác bếp

Thịt gác bếp là món ăn quen thuộc nhưng luôn hiện diện trong những ngày Tết vùng cao. Thịt trâu, bò hoặc lợn được ướp gia vị rừng như mắc khén, hạt dổi rồi treo lên gác bếp hong khói suốt nhiều tháng. Vị khói quyện cùng vị ngọt của thịt tạo nên hương vị đặc trưng, vừa để đãi khách, vừa thể hiện sự trân quý với thực phẩm trong đời sống miền núi.

Lạp xưởng

Lạp xưởng vùng cao thường được làm từ thịt lợn bản, tẩm ướp đậm đà rồi phơi nắng hoặc hong gió. Khi chế biến, lạp xưởng tỏa mùi thơm hấp dẫn, vị béo ngậy nhưng không ngấy, là món ăn quen thuộc trong những ngày Tết và dịp sum họp gia đình.

Pa pỉnh tộp

Với đồng bào Thái, pa pỉnh tộp (cá nướng gập) là món ăn không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết. Cá suối được mổ dọc sống lưng, nhồi gia vị gồm rau thơm rừng, mắc khén, sả, ớt rồi gập đôi và nướng trên than hồng. Món ăn mang hương vị núi rừng đặc trưng, thể hiện sự khéo léo trong ẩm thực của người vùng cao.

Bánh coóc mò

Bánh coóc mò (hay còn gọi là bánh sừng trâu) có hình chóp nhọn, được gói bằng lá dong hoặc lá chuối. Bánh làm từ gạo nếp, nhân đậu xanh hoặc thịt, có vị dẻo thơm, thường xuất hiện trong những ngày Tết để dâng cúng tổ tiên và đãi khách.

Khâu nhục

Bên cạnh các món ăn mang đậm dấu ấn núi rừng, khâu nhục là món ăn đặc biệt thường xuất hiện trong mâm cỗ Tết của người Tày, Nùng, Ngái ở một số tỉnh vùng Đông Bắc. Khâu nhục vốn là món thịt kho có nguồn gốc từ Quảng Đông (Trung Quốc), được du nhập vào Bắc Việt và dần được biến tấu để phù hợp với khẩu vị, nguyên liệu địa phương. Qua thời gian, món ăn này đã trở thành đặc sản nổi tiếng của các vùng như Tiên Yên (Quảng Ninh) hay Lạng Sơn.

Thịt ba chỉ được chế biến cực kỳ công phu qua nhiều công đoạn: luộc, quay, châm bì, ngâm rượu và cuối cùng là hấp cách thủy với các loại gia vị như địa liền, tàu soi (rau muối mặn). Miếng thịt khi ăn như tan trong miệng, béo mà không ngấy, đậm đà hương vị đất đai.

Không cầu kỳ về hình thức, ẩm thực Tết vùng cao chinh phục người thưởng thức bằng hương vị nguyên sơ và câu chuyện văn hoá phía sau mỗi món ăn. Trong làn khói bếp và không khí se lạnh đầu xuân, những món ăn ấy góp phần làm nên một cái Tết đậm đà, ấm áp tình người nơi núi rừng.