Những điểm nhấn mang dấu ấn văn hóa Kinh Bắc

Những năm qua, tỉnh đã dành nguồn lực đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, hạ tầng văn hóa, từng bước hình thành hệ thống thiết chế khang trang, đáp ứng nhu cầu thụ hưởng, sáng tạo và sinh hoạt văn hóa của Nhân dân. Nổi bật là Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh (tại phường Bắc Giang) với tổng diện tích khoảng 13 nghìn m², được thiết kế hình ảnh chim phượng hoàng cất cánh - biểu tượng cho một Bắc Ninh năng động, phát triển và vươn lên.

Tọa lạc tại phường Kinh Bắc, Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh được thiết kế với mái cong dài hơn 60 m gợi hình mái đình Việt, những hình khối cách điệu từ chiếc nón ba tầm và hồ bán nguyệt để hát quan họ trên thuyền. Không gian ấy mở ra một điểm hẹn văn hóa, nơi di sản được tiếp tục cất lên trong đời sống hôm nay. Ở một không gian khác, Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, với nhà trưng bày, nhà trình diễn sản xuất tranh cùng hệ thống sân vườn, hành lang phụ trợ. Hơn 1 nghìn tài liệu, hiện vật, trong đó có những bản khắc gỗ và mẫu tranh cổ hàng trăm năm tuổi được lưu giữ, trưng bày, góp phần đưa một dòng tranh dân gian đặc sắc đến gần hơn với công chúng.

Cùng với những thiết chế quy mô cấp tỉnh, các nhà chứa quan họ - nét đặc thù của Kinh Bắc tiếp tục được đầu tư, phục dựng theo kiến trúc truyền thống. Toàn tỉnh hiện có 11 nhà chứa quan họ được hoàn thiện, đưa vào sử dụng tại một số làng quan họ gốc, là nơi hội họp, luyện tập, truyền dạy, giao lưu, đón tiếp quan họ bạn và tổ chức hát canh, giúp không gian thực hành di sản được duy trì ngay trong cộng đồng.

Tái hiện không gian văn hóa truyền thống

Cùng với đầu tư hạ tầng, tỉnh chỉ đạo tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, du lịch trong không gian đô thị mới, đưa di sản đến gần người dân. Hằng tháng, hàng trăm hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch diễn ra tại các quảng trường, trung tâm văn hóa, bảo tàng, điểm bảo tồn di sản trong tỉnh. Tại Quảng trường 3/2 (phường Bắc Giang), những ngày lễ, tết hay các sự kiện lớn của tỉnh thường trở thành dịp để người dân hòa mình vào không khí văn hóa cộng đồng.

Du khách trải nghiệm tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ.

Bên cạnh các tiết mục ca - múa - nhạc, nhiều trò chơi dân gian như kéo co, bịt mắt đập niêu, đi cầu kiều, bắt chạch trong chum, bịt mắt bắt vịt… được tái hiện, gợi lại không khí hội làng xưa giữa lòng đô thị. Những ngày Festival "Về miền di sản Bắc Ninh - 2026”, không gian Quảng trường rộn ràng với những làn điệu quan họ, dân vũ, khiêu vũ, nhảy sạp và các hoạt động tập thể khác. Theo ông Ngô Thành Giang, Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Giang, Quảng trường 3/2 đang trở thành "điểm hẹn văn hóa” của người dân, nơi kết nối quá khứ với hiện tại, truyền thống với hiện đại.

Tại Trung tâm Bảo tồn tranh dân gian Đông Hồ, giá trị văn hóa cũng được "đánh thức” nhờ hoạt động trải nghiệm. Du khách có thể xem nghệ nhân trình diễn kỹ thuật làm tranh, trực tiếp in tranh; thưởng thức múa rối nước Đồng Ngư, hát trống quân làng Bùi Xá, dân ca quan họ... Di sản vì thế không chỉ được trưng bày mà trở thành một trải nghiệm sống động. Tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm tỉnh thường xuyên diễn ra các chương trình liên hoan, hội diễn nghệ thuật, các buổi chiếu phim cách mạng. Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh đều đặn tổ chức biểu diễn quan họ vào ngày cuối tuần. Tại các bảo tàng và nhiều di tích, những hoạt động trải nghiệm, biểu diễn nghệ thuật, tìm hiểu lịch sử cũng thường xuyên tổ chức, mở thêm nhiều "cánh cửa” để người dân, du khách, thế hệ trẻ tiếp cận di sản.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận định: Thiết chế văn hóa không chỉ là công trình hạ tầng mà còn là không gian nuôi dưỡng đời sống tinh thần, gìn giữ bản sắc và gắn kết cộng đồng. Hiệu quả của mỗi thiết chế cần được đo bằng mức độ người dân tham gia, thụ hưởng và biến nơi đó thành không gian sinh hoạt của chính mình. Vì vậy, các địa phương cần đổi mới tư duy, lấy hiệu quả phục vụ Nhân dân làm mục tiêu cao nhất trong đầu tư, quản lý và khai thác các thiết chế văn hóa - thể thao.