Văn học nghệ thuật Bắc Ninh trước bước ngoặt lịch sử
- Cập nhật: Thứ năm, 30/7/2026 | 4:16:05 PM
Mỗi bước ngoặt phát triển của một vùng đất đều đặt ra những yêu cầu mới đối với văn hóa và con người. Việc hợp nhất địa giới hành chính, mở rộng không gian văn hóa và hướng tới mục tiêu xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương đang đưa Bắc Ninh bước vào một giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử. Trong dòng chảy ấy, văn học nghệ thuật không chỉ có trách nhiệm gìn giữ những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ, mà còn phải tạo nên những tác phẩm xứng tầm với khát vọng phát triển của quê hương trong thời đại mới. Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bắc Ninh vì thế không chỉ mở ra một nhiệm kỳ mới của tổ chức Hội, mà còn khơi dậy kỳ vọng về một chặng đường sáng tạo mới, nơi đội ngũ văn nghệ sĩ tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống và đang không ngừng đổi mới.Mỗi bước ngoặt phát triển của một vùng đất đều đặt ra những yêu cầu mới đối với văn hóa và con người. Việc hợp nhất địa giới hành chính, mở rộng không gian văn hóa và hướng tới mục tiêu xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương đang đưa Bắc Ninh bước vào một giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử. Trong dòng chảy ấy, văn học nghệ thuật không chỉ có trách nhiệm gìn giữ những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ, mà còn phải tạo nên những tác phẩm xứng tầm với khát vọng phát triển của quê hương trong thời đại mới. Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bắc Ninh vì thế không chỉ mở ra một nhiệm kỳ mới của tổ chức Hội, mà còn khơi dậy kỳ vọng về một chặng đường sáng tạo mới, nơi đội ngũ văn nghệ sĩ tiếp tục đồng hành cùng sự phát triển của vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống và đang không ngừng đổi mới.
|
|
Dân ca quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
|
I. Từ mạch nguồn văn hiến Kinh Bắc
Không phải ngẫu nhiên mà Bắc Ninh luôn được nhắc đến như một vùng đất văn hiến. Trên dải đất không rộng, qua hàng nghìn năm lịch sử, nơi đây đã kết tinh một không gian văn hóa đặc sắc với truyền thống hiếu học, khoa bảng, giàu di sản và giàu sức sáng tạo. Chính dòng chảy văn hóa bền bỉ ấy đã nuôi dưỡng nhiều thế hệ văn nghệ sĩ, để Kinh Bắc không chỉ là miền đất lưu giữ các giá trị truyền thống, mà còn là nơi sản sinh nhiều tác phẩm có sức sống lâu bền trong nền văn học nghệ thuật Việt Nam.
Nhắc đến Kinh Bắc, người ta nhớ đến làn điệu Quan họ, tranh dân gian Đông Hồ, những lễ hội cổ truyền, những ngôi đình, ngôi chùa và các làng nghề truyền thống. Nhưng giá trị lớn nhất của di sản không chỉ nằm ở những danh hiệu được tôn vinh, mà ở chỗ tất cả đã tạo nên một môi trường văn hóa đặc biệt - nơi con người lớn lên cùng tiếng hát, cùng những câu chuyện dân gian, cùng truyền thống trọng nghĩa tình, trọng cái đẹp và trân quý tri thức. Chính môi trường ấy đã bồi đắp nên nền tảng tinh thần cho nhiều thế hệ sáng tạo.
Lịch sử cũng chứng minh, Kinh Bắc chưa bao giờ thiếu chất liệu để làm nên những tác phẩm lớn. Điều làm nên giá trị của các văn nghệ sĩ trưởng thành từ vùng đất này không phải chỉ vì họ viết về Bắc Ninh, mà bởi từ hồn cốt Kinh Bắc, họ đã chạm tới những giá trị phổ quát của con người Việt Nam.
Nhà thơ Hoàng Cầm, với Bên kia sông Đuống, đã vượt lên nỗi đau của một miền quê để dựng nên biểu tượng về ký ức, lòng yêu nước và sức sống văn hóa dân tộc. Nhà văn Kim Lân, từ chính vốn sống của người con vùng Kinh Bắc, đã khắc họa thành công vẻ đẹp của người nông dân Việt Nam trong những năm tháng gian khó. Từ một không gian rất cụ thể, những tác phẩm ấy đã phản ánh những vấn đề lớn của đất nước và con người, trở thành giá trị chung của nền văn học Việt Nam.
Đó cũng là điều đáng suy ngẫm đối với văn học nghệ thuật hôm nay.
Một vùng đất giàu truyền thống chưa bao giờ là bảo chứng cho những thành tựu của hiện tại. Di sản chỉ tạo nên nền tảng; còn những tác phẩm lớn của mỗi thời đại luôn được viết bằng hơi thở của chính thời đại ấy. Nếu thế hệ trước đã để lại cho Kinh Bắc những giá trị trở thành niềm tự hào của cả dân tộc, thì thế hệ văn nghệ sĩ hôm nay cũng đứng trước một câu hỏi không thể né tránh: Bắc Ninh của thời kỳ công nghiệp hóa, đô thị hóa, hội nhập và phát triển sẽ được kể lại bằng những tác phẩm nào?
Đó không chỉ là câu hỏi dành cho từng người cầm bút, người cầm cọ hay nghệ sĩ biểu diễn. Đó còn là câu hỏi đặt ra đối với cả nền văn học nghệ thuật Bắc Ninh trong một giai đoạn phát triển mới. Bởi lịch sử luôn tiếp nối bằng sáng tạo. Mỗi thế hệ đều có quyền tự hào về truyền thống, nhưng chỉ được lịch sử ghi nhớ khi biết tạo nên những giá trị mới xứng đáng với truyền thống ấy.
II. Nền tảng cho một bước phát triển mới
Nếu truyền thống văn hiến là điểm tựa tạo nên bản sắc của văn học nghệ thuật Bắc Ninh, thì những kết quả đạt được trong giai đoạn vừa qua chính là nền tảng để đội ngũ văn nghệ sĩ bước vào một chặng đường phát triển mới với tâm thế vững vàng hơn.
Sau khi hợp nhất, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Bắc Ninh quy tụ 557 hội viên thuộc 8 chi hội chuyên ngành, hoạt động trên các lĩnh vực văn học, mỹ thuật, âm nhạc, sân khấu, nhiếp ảnh, kiến trúc, văn nghệ dân gian và báo chí - xuất bản. Trong đó có 167 hội viên là thành viên các hội chuyên ngành Trung ương, 3 Nghệ sĩ Nhân dân, 27 Nghệ sĩ Ưu tú và 13 nghệ nhân. Không chỉ phản ánh quy mô của tổ chức Hội sau hợp nhất, những con số ấy còn cho thấy Bắc Ninh đang sở hữu một lực lượng sáng tạo đông đảo, đa dạng và có chiều sâu nghề nghiệp.
Điều đáng ghi nhận hơn là trong bối cảnh phải thực hiện hợp nhất tổ chức, kiện toàn bộ máy và sắp xếp lại hoạt động chuyên môn, đời sống văn học nghệ thuật của tỉnh vẫn duy trì được nhịp sáng tạo tích cực. Nhiều tác phẩm thuộc các chuyên ngành được giới thiệu tại các triển lãm, hội diễn, liên hoan trong nước; nhiều văn nghệ sĩ đạt giải thưởng ở cấp khu vực và toàn quốc, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất, con người Kinh Bắc.
Ban chấp hành Hội Văn
học Nghệ thuật tỉnh Bắc Ninh nhiệm kỳ 2026 - 2031Hoạt động sáng tác cũng được duy trì với quy mô khá lớn. Trong nhiệm kỳ, Hội đã tổ chức khoảng 45 trại sáng tác, 20 đợt đi thực tế với hơn 1.000 lượt văn nghệ sĩ tham gia, cùng nhiều hội thảo, tọa đàm chuyên đề. Đặc biệt, cuộc vận động sáng tác "Bắc Ninh trong hành trình xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương" đã cho thấy đội ngũ văn nghệ sĩ bắt đầu hướng sự quan tâm đến những chuyển động mới của quê hương, từ đó mở ra những chất liệu sáng tạo gắn với tiến trình phát triển của tỉnh.
Song song với hoạt động sáng tác, công tác tập hợp, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn học nghệ thuật cũng có nhiều chuyển biến. Sau hợp nhất, Tạp chí Kinh Bắc được hình thành trên cơ sở sáp nhập hai tạp chí của Bắc Ninh và Bắc Giang trước đây, tiếp tục giữ vai trò là diễn đàn chung của đội ngũ văn nghệ sĩ. Các triển lãm, hoạt động giao lưu, giới thiệu tác giả - tác phẩm cùng sự tham gia của các nền tảng truyền thông mới đã góp phần đưa văn học nghệ thuật đến gần hơn với công chúng.
Có thể nói, sau hợp nhất, văn học nghệ thuật Bắc Ninh đã hội tụ ba điều kiện quan trọng cho một giai đoạn phát triển mới: một đội ngũ sáng tác có quy mô và kinh nghiệm; một môi trường hoạt động nghề nghiệp tương đối toàn diện; và một không gian văn hóa - xã hội rộng lớn hơn với nhiều chất liệu sáng tạo mới. Đây là những tiền đề quan trọng để đội ngũ văn nghệ sĩ tiếp tục khẳng định vai trò đồng hành cùng sự phát triển của quê hương.
Tuy nhiên, nền tảng không đồng nghĩa với thành tựu.
Một nền văn học nghệ thuật không được đánh giá bằng số lượng hội viên, số cuộc triển lãm hay số giải thưởng đạt được, mà trước hết được khẳng định bằng những tác phẩm có sức sống lâu bền, có khả năng phản ánh tinh thần của một thời đại và góp phần làm giàu bản sắc văn hóa của vùng đất nơi chúng được sinh ra.
Chính vì vậy, Báo cáo Đại hội đã thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế còn tồn tại: chất lượng sáng tác giữa các chuyên ngành chưa đồng đều; chưa có nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao phản ánh sâu sắc công cuộc đổi mới, phát triển công nghiệp và đời sống văn hóa vùng Kinh Bắc trong thời kỳ hội nhập; lực lượng hội viên trẻ còn mỏng; hoạt động lý luận, phê bình còn hạn chế và việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá tác phẩm vẫn chưa đáp ứng yêu cầu của thời đại.
Đó không phải là những hạn chế để phủ nhận những kết quả đã đạt được, mà là sự nhìn nhận thẳng thắn về khoảng cách giữa tiềm năng và khát vọng. Và cũng chính từ khoảng cách ấy, một yêu cầu mới được đặt ra: khi Bắc Ninh đang bước vào một giai đoạn phát triển có ý nghĩa lịch sử, văn học nghệ thuật sẽ phải đổi mới như thế nào để không chỉ đồng hành cùng sự phát triển của quê hương, mà còn góp phần lưu giữ diện mạo tinh thần của thời đại?
III. Để văn học nghệ thuật đồng hành cùng một Bắc Ninh đang đổi mới
Nếu quá khứ đã tạo nên bản sắc và hiện tại đã tạo dựng nền tảng, thì tương lai sẽ được quyết định bởi khả năng đổi mới của chính đội ngũ văn nghệ sĩ.
Bắc Ninh hôm nay đang đứng trước một cơ hội hiếm có trong lịch sử phát triển. Việc hợp nhất hai địa phương không chỉ mở rộng không gian địa lý, mà còn làm giàu thêm không gian văn hóa, tạo nên một vùng đất hội tụ nhiều lớp trầm tích lịch sử, nhiều loại hình di sản và những động lực phát triển mới. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, đó sẽ là nguồn chất liệu phong phú để văn học nghệ thuật tiếp tục phát triển trong những năm tới.
Tuy nhiên, chất liệu dồi dào không đồng nghĩa với việc tự nhiên sẽ có những tác phẩm lớn. Lịch sử văn học nghệ thuật luôn cho thấy, những tác phẩm có sức sống lâu bền chỉ ra đời khi người nghệ sĩ biết nhìn thấy những giá trị của thời đại mình đang sống và chuyển hóa chúng thành những sáng tạo mang giá trị tư tưởng, giá trị nghệ thuật và giá trị nhân văn. Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với văn học nghệ thuật Bắc Ninh trong giai đoạn phát triển mới.
Điều đó đòi hỏi trước hết phải đổi mới tư duy sáng tạo. Nếu trước đây, văn học nghệ thuật chủ yếu phản ánh những giá trị truyền thống, thì hôm nay, cùng với việc tiếp tục gìn giữ và phát huy bản sắc Kinh Bắc, đội ngũ văn nghệ sĩ cần mạnh dạn hướng ngòi bút, ống kính, cây cọ và cảm hứng sáng tạo đến những chuyển động mới của quê hương. Những khu công nghiệp hiện đại, những đô thị mới, những trung tâm đổi mới sáng tạo, những người công nhân, kỹ sư, doanh nhân, nhà khoa học, những thanh niên khởi nghiệp... đều đang góp phần viết nên câu chuyện phát triển của Bắc Ninh hôm nay. Đó không chỉ là những thành tựu kinh tế, mà còn là chất liệu để hình thành những hình tượng nghệ thuật của một thời đại mới.
Triển lãm Mỹ thuật tỉnh
Bắc Ninh năm 2026Đồng thời, phát triển văn học nghệ thuật không thể chỉ là trách nhiệm của đội ngũ văn nghệ sĩ hay của tổ chức Hội. Đó là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Một môi trường sáng tạo lành mạnh cần được tạo dựng bằng những cơ chế khuyến khích phù hợp; bằng sự quan tâm đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng lực lượng kế cận; bằng việc phát hiện, nuôi dưỡng tài năng trẻ; bằng sự đồng hành của các cơ quan quản lý, các thiết chế văn hóa, các trường học, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc bảo tồn, lan tỏa và phát huy các giá trị văn học nghệ thuật.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số và sự phát triển của công nghiệp văn hóa đang mở ra những cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo. Một tác phẩm có giá trị không chỉ dừng lại ở việc đoạt giải thưởng hay được giới thiệu trong phạm vi chuyên ngành, mà còn có thể trở thành sản phẩm văn hóa phục vụ giáo dục, quảng bá hình ảnh địa phương, phát triển du lịch và đóng góp vào sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa. Đó cũng là xu hướng tất yếu để văn học nghệ thuật đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Có thể nói, sau Đại hội lần này, điều được kỳ vọng không chỉ là hoàn thành các chỉ tiêu của một nhiệm kỳ, mà quan trọng hơn là tạo nên bước chuyển về chất của đời sống văn học nghệ thuật. Một nền văn học nghệ thuật giàu sức sống không chỉ cần nhiều hội viên hơn, nhiều hoạt động hơn hay nhiều giải thưởng hơn, mà trước hết cần có những tác phẩm đủ sức phản ánh hơi thở của thời đại, bồi đắp tâm hồn con người và góp phần xây dựng bản sắc văn hóa của một Bắc Ninh đang phát triển nhanh, bền vững và giàu bản sắc.
Lịch sử đã trao cho vùng đất Kinh Bắc một di sản văn hóa đáng tự hào.
Hiện tại đang mở ra những điều kiện thuận lợi chưa từng có cho sáng tạo.
Phần còn lại thuộc về trách nhiệm, bản lĩnh và khát vọng của đội ngũ văn nghệ sĩ.
Để nhiều năm sau, khi nhìn lại chặng đường phát triển của Bắc Ninh trong những thập niên đầu thế kỷ XXI, người ta không chỉ nhớ đến những khu công nghiệp, những tuyến đường mới hay những con số tăng trưởng, mà còn nhớ đến những tác phẩm văn học, những ca khúc, những bức tranh, những công trình kiến trúc, những vở diễn... đã lưu giữ trung thực tâm hồn của một vùng đất đang vươn mình mạnh mẽ.
Bởi suy cho cùng, những công trình rồi sẽ cũ theo thời gian, những con số rồi sẽ được thay thế bằng những kỷ lục mới. Nhưng những tác phẩm lớn, nếu được sinh ra từ chính bước ngoặt hôm nay, sẽ còn ở lại như ký ức văn hóa của một thời đại và trở thành di sản tinh thần cho các thế hệ mai sau.
Các tin khác
Từ miền quê Quan họ giàu truyền thống văn hiến đến “địa ngục trần gian” Côn Đảo, hành trình của những người con Kinh Bắc mang theo lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng và niềm tin son sắt vào ngày đất nước độc lập đang được tái hiện xúc động qua gần 300 tư liệu, hình ảnh tại Bảo tàng Bắc Ninh số 1.
Tại triển lãm Mỹ thuật khu vực II Đồng bằng sông Hồng lần thứ 30 năm 2026, Hội đồng nghệ thuật đã lựa chọn và trao giải thưởng cho các tác giả có tác phẩm xuất sắc. Tỉnh Bắc Ninh có 1 tác phẩm được trao giải B và 1 tác phẩm được trao giải Khuyến khích.
Hướng tới kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công (19/8/1945 – 19/8/2026) và Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 – 2/9/2026), ngày 16/8/2026, UBND phường Yên Dũng tổ chức Hội diễn Nghệ thuật quần chúng năm 2026.
Một bức ảnh, bức tranh, bản nhạc, bài viết hay chương trình biểu diễn đều là kết tinh thời gian, công sức, trí tuệ và dấu ấn riêng của người sáng tạo. Tuy nhiên, trong môi trường số, nguy cơ tác phẩm bị sao chép, sử dụng trái phép khá phổ biến. Vì vậy, nâng cao nhận thức, tôn trọng, bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong sáng tác, khai thác, sử dụng tác phẩm là yêu cầu cần thiết.