Qua xem xét cho thấy điều đáng quan tâm ở đây là những cảnh sinh hoạt quanh hai ngôi nhà. Ngôi nhà thứ nhất là nhà sàn có cầu thang ở hai bên, nhà có dáng giống hình thuyền, trên nóc có chim đậu; hai bên đao mái thì một bên trang trí hình phân nửa hoa cúc trông như mặt trời mới nhô lên ở buổi bình minh, mái đao còn lại không rõ là hình gì. Bên trong ngôi nhà là một cảnh sinh hoạt rất đặc biệt, như: bên trái ngay lối cầu thang lên là một cặp nam nữ đang giao hợp, tiếp đến là ba người ngồi xổm, trong đó người ở giữa đang bưng bê một thứ gì đó trông như một đồ đựng thức uống. Còn dưới sàn nhà có một con heo cùng với chiếc máng đựng thức ăn, và một con chó đang leo cầu thang.

Bản rập cảnh sinh hoạt thuộc ngôi nhà thứ nhất ẢNH: NGUYỄN HOÀI NAM

Bản rập cảnh sinh hoạt thuộc ngôi nhà thứ hai ẢNH: NGUYỄN HOÀI NAM

Phân cảnh ở bên trái ngôi nhà thể hiện các chiến binh đầu đội mũ nghi lễ và mặc váy hai mảnh, tay cầm rìu, giáo, thòng lọng, như đang nhảy múa.

Phân cảnh ở bên phải ngôi nhà thể hiện bốn người, tất cả đều mặc váy dài đến gần mắt cá chân, khác hẳn với váy hai mảnh hở hang của các chiến binh ở cảnh bên trái, về đầu tóc thì ba người để xõa, một người cột tóc. Tay họ đang cầm một vật như thanh gỗ dài với các động tác người thì giơ lên, người thì chọc xuống đất.

Ngôi nhà thứ hai giống ngôi nhà thứ nhất, nhưng cảnh sinh hoạt trong nhà có khác, như: có 5 người trong nhà, trong đó 3 người bên trái không rõ họ đang làm gì, hai người còn lại thì một người đang bưng bê một vật dụng đựng chất lỏng giống như ở ngôi nhà thứ nhất. Còn ở dưới sàn nhà có 4 người và 1 con heo, trong đó 1 người đang bị trói, 2 người ngồi và 1 người đang bước lên cầu thang.

Phân cảnh ở bên trái ngôi nhà có 3 người thì 1 đang giết heo, phía sau người này có ba đồ đựng thức ăn xếp chồng lên nhau. Phân cảnh ở bên phải ngôi nhà có 4 người, về trang phục và cử chỉ giống như 4 người ở ngôi nhà thứ nhất.

Nhìn chung, 2 ngôi nhà là giống nhau, nhưng chỉ có cảnh sinh hoạt bên phải của hai nhà là giống nhau còn ở bên trái nhà là khác nhau. Để hiểu về những cảnh này, tôi nhận thấy như sau.

Cây nêu được khắc họa ở thân trống ẢNH: NGUYỄN PHONG

Về cảnh sinh hoạt thuộc ngôi nhà thứ nhất: Phân cảnh ở trong nhà thì hình như họ đang làm lễ, nhưng điều ấn tượng nhất là cặp đôi nam nữ đang giao hợp. Tiếp đến là phân cảnh nhảy múa, tất cả đều cho biết về sự vui tươi và hạnh phúc mang tính phồn thực.

Về cảnh sinh hoạt thuộc ngôi nhà thứ hai: Phân cảnh ở trong nhà có lẽ họ cũng đang làm lễ, tiếp đến phân cảnh giết heo thì rõ ràng là hành động ăn mừng và cúng tế.

Còn về sự giống nhau của cảnh ở bên phải hai ngôi nhà thì cho thấy, đó không phải là cảnh nhảy múa, cũng không phải là các chiến binh và cái họ cầm cũng không phải là vũ khí, mà đây là những phụ nữ đang thực hiện một lễ nghi nông nghiệp, tức là họ đang cầm một thanh gỗ chọc xuống đất để tra hạt. Cách trồng trọt này hiện nay vẫn còn tồn tại ở các tộc người ở Tây nguyên, như Ê Đê (tỉnh Đắk Lắk), RagLai (tỉnh Ninh Thuận), Cơ Tu, Tà Ôi (TP.Huế), Xơ Đăng (tỉnh Kon Tum), Ba Na (tỉnh Gia Lai). Hằng năm vào tháng 3, họ thường tổ chức làm lễ gọi là "Lễ trỉa hạt" để cầu mong thần linh giúp cho cây cối lên nhanh, mưa thuận gió hòa mùa màng tươi tốt.

Bản rập cảnh trỉa hạt ở hai ngôi nhà ẢNH: NGUYỄN HOÀI NAM

Như vậy, có thể kết luận: Hai cảnh ở hai ngôi nhà là thuộc về lễ nghi nông nghiệp của người Đông Sơn, việc thể hiện phụ nữ tra hạt bởi họ tượng trưng cho sự sinh sôi. Đặc biệt ở đây còn cho biết rất rõ về trang phục của phụ nữ là mặc váy dài kín đáo, không phải là váy hai mảnh hở hang như đã được mặc định bấy lâu nay.

Ngoài ra, cũng ở trống này còn có những cảnh giết bò được khắc họa ở thân trống, và điều đáng nói là bò được cột vào cây nêu, rất giống cảnh đâm trâu hiện nay của các tộc người ở Tây nguyên. Điều này lại càng được củng cố cho nhận định về lễ nghi nông nghiệp của người Đông Sơn nêu trên.