Phóng viên:Thưa ông, điều gì đã thôi thúc Hội Nhà báo Bắc Ninh tổ chức triển lãm ảnh tư liệu "Bắc Ninh xưa và nay”, và  thông điệp mà Ban Tổ chức muốn gửi gắm qua triển lãm lần này là gì?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Bắc Ninh là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng. Qua mỗi thời kỳ, quê hương đều để lại những dấu ấn đáng trân trọng. Đặc biệt, trong thời điểm Bắc Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, quê hương đang đứng trước những dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển, việc nhìn lại chặng đường đã qua càng có ý nghĩa.

Nhà báo Trịnh Văn Ánh, Trưởng Ban Tổ chức, Chủ tịch Hội đồng sưu tầm, biên tập Triển lãm ảnh "Bắc Ninh xưa và nay".

Triển lãm ảnh "Bắc Ninh xưa và nay” được tổ chức cũng xuất phát từ mong muốn ấy. Chúng tôi muốn nhân một dấu mốc mới của quê hương để nhìn lại những giá trị đã được hun đúc qua lịch sử, đồng thời ghi nhận những đổi thay, thành tựu mà Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Bắc Ninh giành được trên hành trình phát triển. Chính sự chuyển mình mạnh mẽ của quê hương là một trong những điều thôi thúc chúng tôi thực hiện triển lãm.

Chúng tôi đã dầy công sưu tầm, lựa chọn, biên tập ảnh để kể câu chuyện ấy bởi có những điều nếu chỉ đọc bằng chữ, chúng ta có thể hiểu, nhưng khi nhìn thấy bằng hình ảnh, ký ức trở nên cụ thể và gần gũi hơn. Một bức ảnh không chỉ cho thấy Bắc Ninh đã từng như thế nào, mà còn giúp chúng ta cảm nhận Bắc Ninh đang thay đổi ra sao. "Bắc Ninh xưa và nay” vì thế không đơn thuần là một cuộc triển lãm ảnh. Đó là dịp để công chúng nhìn lại những gì đã làm nên diện mạo quê hương, nhận ra sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại; từ đó thêm trân trọng những giá trị được các thế hệ vun đắp, thêm tự hào về quê hương và có thêm niềm tin, trách nhiệm với tương lai.

Phóng viên: Có những bức ảnh là một lát cắt của lịch sử. Theo ông, điều gì làm nên giá trị của nhiếp ảnh đối với việc lưu giữ ký ức về một vùng đất như Bắc Ninh?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Trước hết là tính chân thực. Một bức ảnh giữ lại một sự kiện, một con người, một địa điểm, một khoảnh khắc cụ thể của đời sống. Theo thời gian, hiện thực có thể thay đổi, thậm chí biến mất, nhưng khuôn hình vẫn còn đó.

Điều đáng quý là giá trị của ảnh thường được bồi đắp theo thời gian. Với người từng chứng kiến, đó là ký ức; với thế hệ sau, đó là tư liệu; với người nghiên cứu, đó có thể là một cứ liệu trực quan về lịch sử, văn hóa và xã hội. Vì vậy, ảnh không chỉ ghi lại một khoảnh khắc của thời gian. Phía sau một khuôn hình còn có câu chuyện về con người, về một vùng đất và về dấu ấn của cả một thời kỳ. Có những bức ảnh hôm nay tưởng như bình thường, nhưng nhiều năm sau lại trở nên vô cùng quý giá, bởi đó có thể là hình ảnh cuối cùng còn lưu lại một cảnh vật, một con người hay một nếp sống đã đổi thay.

Phóng viên: Với gần 300 tác phẩm được lựa chọn từ nhiều nguồn tư liệu, triển lãm đã tái hiện Bắc Ninh qua nhiều giai đoạn lịch sử. Việc lựa chọn và sắp xếp các nhóm chủ đề được Ban Tổ chức thảo luận như thế nào để người xem có thể cảm nhận rõ hành trình"xưa và nay” của quê hương?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Chúng tôi muốn người xem không chỉ thưởng lãm từng bức ảnh mà có thể cảm nhận được một dòng chảy. Vì vậy, gần 300 tác phẩm được lựa chọn và bố trí theo 4 nhóm chủ đề: Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước với Bắc Ninh; BắcNinh - Kinh Bắc ngàn năm văn hiến; Bắc Ninh trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc;Bắc Ninh hôm nay- hội nhập và phát triển. Mỗi nhóm là một điểm nhấn, nhưng khi đặt cạnh nhau sẽ tạo thành một câu chuyện liền mạch. "Xưa” để hiểu cội nguồn, truyền thống; "nay” để thấy những đổi thay và thành tựu. Quan trọng hơn, người xem có thể nhận ra rằng sự phát triển hôm nay không tách rời quá khứ, mà là sự kế thừa và phát huy những giá trị đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Chúng tôi đặc biệt kỳ vọng triển lãm sẽ giúp người trẻ đến gần hơn với lịch sử quê hương. Khi nhìn thấy BắcNinh của ngày hôm qua và Bắc Ninh hôm nay, họ sẽ hiểu rằng mỗi đổi thay đều có một hành trình phía sau.

Phóng viên: Để có được gần 300 tác phẩm từ hàng nghìn bức ảnh, chắc hẳn phía sau triển lãm là một quá trình sưu tầm, thẩm định và biên tập không ít công phu. Ông có thể chia sẻ về những thuận lợi, khó khăn trong quá trình lựa chọn tư liệu, và đâu là tiêu chí quan trọng nhất để một bức ảnh được "giữ lại” trong câu chuyện "Bắc Ninh xưa và nay”?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Đúng là để có được một triển lãm kỳ này, khâu sưu tầm, thẩm định và biên tập tư liệu chiếm rất nhiều thời gian, công sức. Thuận lợi lớn nhất là chúng tôi nhận được sự phối hợp, hỗ trợ trách nhiệm của nhiều cơ quan, đơn vị, trong đó có các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương, Bảo tàng tỉnh, Trung tâm lưu trữ lịch sử, đặc biệt là đông đảo hội viên, nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh. Nhờ đó, nguồn tư liệu khá phong phú, có cả những bứcảnh lịch sử quý giá và những tác phẩm phản ánh Bắc Ninh trong quá trình đổi mới, phát triển.

Nhưng càng nhiều tư liệu thì việc lựa chọn càng khó. Không phải bức ảnh đẹp nào cũng phù hợp để đưa vào triển lãm. Chúng tôi phải đặt ra nhiều tiêu chí: tính xác thực, giá trịtư liệu, giá trị lịch sử, thông tin về sự kiện,nhân vật, địa điểm, thời gian;đồng thời phải bảo đảm tính đại diện và sự liên kết giữa các nhóm chủ đề. Trong khi đó thời gian chuẩn bị rất ít. Có những bức ảnh về mặt hình thức rất đẹp, nhưng thông tin đi kèm chưa đầy đủ hoặc chưa đủ cơ sở để xác minh. Ngược lại, có những bức ảnh kỹ thuật không thật sự hoàn hảo nhưng lại chứa đựng thông tin lịch sử rất quý. Khi đó, chúng tôi phải cân nhắc rất kỹ. Điều khó nhất không phải làchọn một bứcảnh đẹp, mà là chọn được bức ảnh có câu chuyện và có khả năng đứng lại với thời gian.

Từ hàng nghìn hình ảnh đến gần 300 tác phẩm là cả một quá trìnhsàng lọc, đối chiếu, trao đổi và biên tập. Chúng tôi cố gắng để mỗi tác phẩm khi xuất hiện trong không gian triển lãm đều có lý do của nó, cùng góp phần kể một câu chuyện chung về Bắc Ninh từ "xưa” đến "nay”. Và cũng qua quá trình ấy, chúng tôi càng nhận thức rõ một vấn đề:Tư liệu báo chí nếu không được lưu giữ, phân loại, xác minh và khai thác đúng cách thì rất dễ bị thất lạc hoặc mất đi giá trị theo thời gian. Đây cũng là điều Hội Nhà báo tỉnh quan tâm và mong muốn tiếp tục làm tốt hơn trong thời gian tới.

Phóng viên: Thưa ông, nếu chỉ nhìn vào Bắc Ninh hôm nay, chúng ta dễ nhận thấy một diện mạo năng động, hiện đại với những công trình, khu đô thị, khu công nghiệp và một đời sống đang từng ngày đổi thay. Nhưng khi đặt những hình ảnh ấy bên cạnh những khuôn hình về Bắc Ninh của trăm năm trước, sự phát triển dường như được cảm nhận theo một cách khác. Theo ông, những bức ảnh trong triển lãm đã kể câu chuyện ấy như thế nào?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Đúng là có những điều nếu chỉ nhìn bằng con số thì chúng ta biết Bắc Ninh đã phát triển rất nhanh, nhưng khi nhìn bằng hình ảnh, sự thay đổi ấy trở nên cụ thể và có chiều sâu hơn.Trong triển lãm có những khuôn hình ghi lại Bắc Ninh của một thời còn nhiều khó khăn, những dấu tích của chiến tranh, những làng quê, đường phố, đời sống sản xuất và sinh hoạt của người dân trong điều kiện còn thiếu thốn. Đặt bên cạnh đó là hình ảnh Bắc Ninh hôm nay với những không gian mới, những công trình mới, nhịp sống mới và diện mạo ngày càng hiện đại. Khoảng cách giữa những khuôn hình ấy chính là khoảng cách của một hành trình phát triển.

Điều đáng nói là hành trình ấy không chỉ được tạo nên bởi những công trình hay những con số. Phía sau mỗi sự đổi thay là công sức của nhiều thế hệ, là những năm tháng vượt qua chiến tranh, khắc phục khó khăn, rồi từng bước đổi mới và xây dựng quê hương.

Có những bức ảnh cũ hôm nay nhìn lại tưởng như rất bình thường, nhưng chính chúng lại làm cho những hình ảnh hiện tại trở nên có ý nghĩa hơn. Một con đường hôm nay rộng lớn hơn khi ta biết trước đây nó từng như thế nào. Một khu đô thị hôm nay hiện đại hơn khi ta biết nơi ấy từng là một vùng đất ra sao. Một cuộc sống đủ đầy hôm nay càng đáng trân trọng khi ta nhìn thấy những năm tháng mà người dân từng phải trải qua. Vì thế, tôi nghĩ triển lãm không chỉ cho thấy Bắc Ninh đã thay đổi, mà còn giúp chúng ta cảm nhận được giá trị của sự thay đổi ấy. Và đó cũng là lý do chúng tôi muốn đặt "xưa” bên cạnh "nay”. Không phải để so sánh cái cũ với cái mới, mà để thấy giữa hai thời điểm ấy là cả một chặng đường của lịch sử của khát vọng vươn lên.

Phóng viên: Bắc Ninh đang bước vào một chặng đường phát triển mới với vị thế thành phố trực thuộc Trung ương. Sau khi nhìn lại cả một hành trình được kể bằng những khuôn hình "xưa và nay”, theo ông, điều gì cần được mang theo từ quá khứ để Bắc Ninh bước tiếp trong tương lai?

Nhà báo Trịnh Văn Ánh: Tôi nghĩ trước hết đó là ký ức và bản sắc. Một vùng đất có thể thay đổi rất nhanh về diện mạo, nhưng nếu đánh mất ký ức và những giá trị làm nên bản sắc của mình thì sự phát triển sẽ không còn đầy đủ ý nghĩa. Những bức ảnh trong triển lãm nhắc chúng ta rằng Bắc Ninh hôm nay được xây dựng trên một nền tảng rất dài: nền văn hiến Kinh Bắc, truyền thống cách mạng, những năm tháng chiến đấu và hy sinh, quá trình khôi phục, xây dựng quê hương và những thành quả của thời kỳ đổi mới.

Bước vào một giai đoạn mới, Bắc Ninh có nhiều cơ hội để phát triển hơn nữa. Nhưng cùng với những con đường mới, những công trình mới, những không gian đô thị mới, tôi nghĩ điều cần được giữ lại là những giá trị đã làm nên cốt cách của vùng đất này: Văn hóa, con người, truyền thống và sự gắn bó với quê hương…

"Bắc Ninh xưa và nay”, vì thế, với tôi không phải là câu chuyện đã khép lại. "Xưa” là nền tảng, "nay” là thành quả, còn tương lai là câu chuyện đang được viết tiếp. Và có lẽ điều đẹp nhất mà một triển lãm ảnh có thể làm được là giúp chúng ta đi qua thời gian bằng những khuôn hình, để hiểu hơn nơi mình đã đến từ đâu và thêm trân trọng nơi mình đang sống hôm nay.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!

  Trần Thắng