Tuy nhiên, quá trình phát triển này cũng đang tạo ra những áp lực không nhỏ đối với môi trường tại các đô thị trên địa bàn, đòi hỏi những giải pháp căn cơ và đồng bộ.

"Điểm nghẽn" rác thải và ô nhiễm

Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, phường Nếnh có gần 105.000 người sinh sống; trong đó có một lượng lớn công nhân làm việc các khu công nghiệp. Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hằng ngày tại đây lên tới 80 - 90 tấn/ngày.

Không chỉ vậy, với sự xuất hiện của nhiều khu công nghiệp cùng hàng chục dự án hạ tầng, chung cư cao tầng đang triển khai, phường Nếnh đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm bụi cục bộ nghiêm trọng do quá trình xây dựng và vận chuyển nguyên vật liệu phát tán ra.

Tương tự, mỗi ngày trên địa bàn phường Bắc Giang phát sinh từ 100 - 110 tấn rác thải sinh hoạt. Việc tập trung khối lượng rác lớn trong khu vực đô thị đang đặt ra yêu cầu rất cao về tần suất và năng lực điều phối hạ tầng.

Hay như phường Kinh Bắc cũng đang có tốc độ đô thị hóa nhanh và hoạt động thương mại - dịch vụ phát triển kéo theo lượng rác thải sinh hoạt phát sinh lớn, khoảng 80 tấn/ngày và có xu hướng gia tăng.

Thống kê từ các cơ quan chức năng, ở các đô thị, lượng rác thải sinh hoạt tăng 10-15%/năm, tại các đô thị lớn, gần khu công nghiệp có thể tăng 20%/năm. Trong khi đó, tỷ lệ rác được xử lý tăng chưa tương xứng. Ngoài ra, áp lực từ hoạt động giao thông vận tải và sản xuất công nghiệp đang khiến các đô thị đối mặt với ô nhiễm bụi duy trì ở ngưỡng cao.

Còn nhiều khu đô thị, dân cư tập trung đông người chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung, chủ yếu là thải thẳng ra ao, hồ, kênh, mương… Trong khi đó, hạ tầng thu gom, xử lý nước thải đô thị và khu dân cư tập trung trên địa bàn chưa được đầu tư đồng bộ, chưa đáp ứng nhu cầu xử lý nước thải phát sinh.

Xây dựng không gian sống xanh, sạch, bền vững

Để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, tỉnh Bắc Ninh hiện đang tiếp tục hình thành thêm nhiều khu công nghiệp tập trung gắn liền với các khu đô thị. Toàn tỉnh hiện có gần 4 triệu người, trong đó dân số khu vực đô thị đã lên đến hơn 2 triệu người.

Sự gia tăng dân số cả về mặt tự nhiên lẫn cơ học từ làn sóng dịch chuyển lao động từ các vùng nông thôn đến làm việc tại các khu công nghiệp, đô thị đã đẩy lượng chất thải phát sinh hằng ngày lên cao.

Lượng chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 2.060 tấn/ngày, tập trung chủ yếu ở các khu vực đô thị, với thành phần cấu thành phức tạp gồm rác hữu cơ, thức ăn dư thừa và lượng lớn bao bì nhựa, chất thải nhựa khó phân hủy.

Những thách thức mới của quá trình đô thị hóa đang khiến ô nhiễm môi trường tại một số đô thị lớn là vấn đề đáng lo ngại.

Trong khi đó việc kiểm soát nguồn thải gặp nhiều khó khăn do chủ thể nguồn thải thuộc nhiều ngành, lĩnh vực như giao thông vận tải, xây dựng, công nghiệp, nông nghiệp, hoạt động dân sinh...

Để giảm áp lực môi trường đô thị, giải pháp hàng đầu là đẩy mạnh công tác tuyên truyền về chủ trương, chính sách pháp luật và ứng dụng mô hình kỹ thuật thân thiện với môi trường. Cùng đó, ngành chức năng cần tăng cường giám sát tại các điểm nóng, kiên quyết xử lý các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng.

Về lâu dài, tỉnh tiếp tục đầu tư, xây dựng đồng bộ hạ tầng điểm trung chuyển, các khu xử lý tập trung, các nhà máy xử lý chất thải rắn công nghệ cao; mở rộng công suất phù hợp với tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa.

Trong đó, đến năm 2027, hoàn thành đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành 2 nhà máy xử lý chất thải rắn bằng đốt phát điện; đầu tư cơ sở hạ tầng thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt tại các xã, phường trong toàn tỉnh; phát triển mô hình phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn.

Cùng đó, giai đoạn 2026-2030, tỉnh sẽ tiếp tục mở rộng mạng lưới thu gom nước thải tại các đô thị; đầu tư xây dựng mới và nâng cấp các nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt bảo đảm giải quyết lượng nước thải phát sinh đạt tiêu chí, tiêu chuẩn đô thị loại II và III. Đồng thời, cải thiện chất lượng không khí đô thị bằng việc phát triển hệ thống cây xanh, công viên, hồ điều hòa; quy hoạch và kiểm soát chặt chẽ các nguồn phát thải trong đô thị...

Từ góc độ chính quyền cơ sở, theo ông Vũ Văn Hồng, Phó Chủ tịch UBND phường Nếnh, để giảm áp lực về môi trường trên địa bàn phường, địa phương đã tập trung làm tốt công tác vận động, hướng dẫn người dân thực hiện phân loại rác thải tại nguồn nhằm tạo thuận lợi cho việc thu gom, vận chuyển.

Tại phường Kinh Bắc, Trung tâm cung ứng dịch vụ công phường làm việc với các tổ dân phố và đơn vị vệ sinh môi trường để thống nhất về vị trí đặt thùng, thời gian thu gom rác thải và quy định xử phạt liên quan đến lĩnh vực môi trường...

Với sự chỉ đạo xuyên suốt, trực tiếp từ cấp tỉnh xuống cơ sở, việc kết hợp giữa công nghệ xử lý hiện đại và ý thức phân loại từ gốc của người dân chính là chìa khóa để Bắc Ninh giải bài toán đô thị hóa và áp lực môi trường, xây dựng không gian sống xanh, sạch, bền vững.